Fris & Protestants!
De afgelopen week stonden er twee artikelen op internet die er beide van uitgaan dat de Protestantse Kerk in Nederland aan het verdwijnen is en dat alleen de Evangelische beweging of de behoudend-orthodoxe beweging binnen of net buiten die kerk zal kunnen overleven. De eerste bewering komt uit de pen van Peter van Rooden, Hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam. Hij stelt: op grond van allerlei negatieve statistische gegevens “kunnen we alleen maar constateren dat het Nederlandse protestantisme aan het overlijden is”. Deze rekensom kan iedereen maken: minder leden, vergrijzing, minder doop, minder kerkelijke huwelijken. U en ik kunnen ook zo hoofddocent worden aan de UvA.
Het andere artikel stond gisteren in Trouw en ging over de zogenaamde Young Urban Protestant. Jonge, vaak universitair geschoolde jong-volwassen zoeken elkaar op in de stadskerken van Utrecht en Amsterdam. Wat deze jongeren bindt is een gezamenlijke afkeer van vrijzinnigheid en liefde voor degelijke prediking uit de “oude school”, ook al zijn de preken minder orthodox dan die van de broeders op de Veluwe.
De conclusie lijkt simpel: de mainstream van de PKN zit vol met ouderen die of uitsterven of met Klaas Hendriksen en Harry Kuitert ten ondergaan en/of uitsterven. Jongeren kiezen voor de gereformeerde orthodoxie of de evangelische beweging. Toch vergeten de geleerde heren te kijken naar bewegingen die juist vanuit de mainstream opkomen. Enkele van die bewegingen zou ik hieronder willen noemen:
Ten eerste is er een nieuwe theologische wind aan het waaien die duidelijk niet vrijzinnig is en ook niet evangelisch-orthodox. De meeste in het oog springende naam is die van de Anglicaanse theoloog N.T. Wright, maar ook Hauerwas, Yoder, Rob Bell en Brian McLaren mogen we niet vergeten. Daar waar de vrijzinnigen de oude stijl van bijbellezen om zeep helpen en Jezus met het badwater weggooien en de evangelisch/orthodoxe beweging de oude stijl van bijbellezen plaatsen binnen evangelische of bevindelijke context, bieden N.T. Wright & Co. een hele nieuwe kijk. Frisse theologie die Jezus voluit centraal stelt en die tevens een nieuwe kijk geeft op het wereldgebeuren, politiek, veiligheid, klimaat, economie, gemeenschap, identiteit etc, etc. Deze frisse theologie kan een impuls geven aan de mainstream omdat evangelische jong volwassenen en YUPpen op termijn ontdekken dat hun theologie halve waarheden blijken te bevatten en/of geen antwoord geven op de echte vragen van het leven. Het kan ook gebeuren dat de mainstream slechts aangever is van deze frisse theologie en de YUPkerken en Evangilico’s het op termijn overnemen. (Een broeder herinnerde me er net aan dat dit reeds gebeurd… zo snel kan het gaan!)
Ten tweede is er een nieuwe “monastieke” of “lifestyle” beweging te ontdekken die ook niet zo goed onder de YUP of evangelische beweging past maar veeleer in de mainstream. Denk aan Taize in Rotterdam, de revival van Thomas A. Kempis en Geert Groote onder leiding van Mink de Vries in Zwolle en Deventer, denk aan invloed van New Monasticism olv. amerikanen als Shane Claiborne, St. Egidio in bijvoorbeeld Antwerpen. Zelf draag ik mijn steentje bij via De Zevende Regel en het boek Heerlijk Eenvoudig welke op worden gepakt door Youth for Christ en het Jongerenwerk van de Protestantse Kerk. Tal van kleine christelijke organisatie zien dat we geloof niet moeten “verleuken of verrechtsen” maar dat we de diepte in moeten gaan met zowel aandacht voor theologie als contemplatie, kunst, duurzaamheid, heiliging, naastenliefdem ritme, etc. Niet leuk, maar diep heeft de toekomst.
Ten derde ontwaar ik een behoefte aan liederen zoals Psalmen voor Nu en Schrijvers voor gerechtigheid, Taize en andere bronnen. In de grijze Evangelisch-orthodoxe stroom zingt men steeds meer Opwekking, omdat iedereen die “kent”. Zijn tekstueel niet zo sterk en bevatten slechts een klein deel van geestelijke rijkdom. Niet dat er nooit Opwekking of Worship gezongen mag worden, maar dan wel binnen een bepaald kader en in balans met andere liederen. Juist andere liederen bieden teksten over verdriet en verlies, onrecht en recht, de schepping en diversiteit. Andere liederen bieden ook een grotere rijkdom aan teksten en poezie en/of een rijkere muzikale traditie. Ook op dit punt kan er een trek komen van de evangelisch-orthodoxe beweging naar de maintream of een vernieuwing binnen de evanglisch-orthodoxe beweging.
Als laatste houden de geleerde trendwatchers geen rekening met onzekerheden en discontinuiteit in de toekomst. Veel oppervakkige theologie, livestyle en liederen houden niet stand ten tijde van een zware economische crisis, een wereldoorlog, pandemie of een nieuwe fascistische overheersing. Trend-volgers gaan uit van de laatste mode, de meest populaire jongerenbeweging of denken dat west-europa en haar kerk altijd in mooi weer zal blijven. Door niet te anticiperen op een “wat-als-scenario” zal een grote discontinuiteit een enorme verzwakking betekenen voor de populaire kerken. Het Jongerenwerk van de Protestantse kerk heeft HetNetwerk.net de opdracht gegeven een onderzoek te doen naar potentiele toekomsten om zich zo voor te bereiden op een mogelijke discontinuiteit. Dan zal blijken welke kerk er als beweging nodig is.
Het kan dus best zo zijn dat de “stervende PKN” straks de theologie, de lifestyle, de liederen en de Scenario’s heeft klaarliggen en zo als enige voorbereid zal zijn op de toekomst. Misschien verliest ze nu te veel kritische masse, jonge gezinnen en dynamiek aan de flanken, maar dan zal ze graag haar kennis delen met clubs die nu populair, maar straks in nood kunnen zijn.
