Mijn 100 pioniersplekken

mei 10, 2012

Onlangs gaf Haaije Feenstra, directeur van de dienstenorganisatie van de PKN en lezing op de synode waarin hij aangaf dat er 100 nieuwe pioniersplekken moeten komen binnen de PKN. Dit vanwege het meerjarenplan van 2013-2016. Hiermee bouwt hij voort op de VisieNota, geschreven door scriba Arjan Plaisier. Beide gaan uit van innovatie in de kerk: nieuwe vormen van kerk-zijn (soort “fresh expressions of church” zoals in de Anglicaanse kerk?) of zoals Haaije Feenstra het zegt: 100 pionierplekken NIEUWE STIJL.

Ik wil vooral de nadruk leggen op de nieuwe vormen van kerkzijn en de “nieuwe stijl”. In 2011 beklom dr. Stefan Paas de leerstoel kerkplanting aan de VU, officieel de “J.H. Bavinck Chair for Church Planting”. In zijn inaugurele rede hield hij een pleidooi voor kerk-planting nieuwe stijl. Sterker nog, Paas beweert dat er geen kerkplanting oude stijl nodig is. Er zijn genoeg kerken in Nederland. Terecht. Veel kerkplantingen of gemeentestichtingen mogen die naam helemaal niet hebben. Meestal gaat het om nieuwe klonen van een bestaande kerk in Vinex wijken of evangelische uitingsvormen van een traditionele kerk. Weinig innovatie dus. Enkele citaten:

“Er moeten ‘vrijhavens’ zijn voor vernieuwingen, waarin een uitdagende omgeving
wordt geboden, die mensen voor niet direct oplosbare vragen stelt. Verandering van het
bestaande vergt vaak een lange omweg van experimenten buiten de bestaande orde.”

“Zo kijk ik vandaag graag tegen kerkplanting aan: als het inrichten van een missiologisch
laboratorium. Die benadering van kerkplanting als een broedplaats van ecclesiologische
vernieuwing vindt steeds meer ingang.”

“Al deze motieven onderstrepen wat mij betreft dat het er vandaag niet om gaat zoveel
mogelijk gemeenten te stichten, maar om nieuwe manieren van kerk-zijn te ontwikkelen. We
hebben in Nederland voorlopig geen behoefte aan méér kerken. Wie vandaag de zoveelste
evangelische gemeente in Barneveld, Amersfoort of Apeldoorn wil beginnen, moet zich wat
mij betreft serieus onderzoeken of al dat gepraat over evangelisatie enige realiteit heeft.”

(Stefan Paas)

Persoonlijk ben ik al een jaartje of 15 aan het experimenteren in de de Protestantse kerken. In het experiment zoek ik nadruk naar een verbinding tussen de nieuwste theologie welke gebruikt wordt in missionaire context (Wright, Hauerwas, Yoder, Brueggemann, Dunn, Perriman, Volf, McLaren, Bell, etc), de verbinding met oude tradities (kerken, monastieke orden) en nieuwe vormgeving (digitale experimenten, creatief, kunstzinnig, actief, nieuwe liederen, contemplatief, etc.) Emerging Church, Netwerk-kerk, De Zevende Regel, Stadsklooster, Digitaal morgen- en avondgebed, gemeentestichting, OASE in Soest… Zie hier enkele video’s.

Momenteel ben ik bezig met een onderzoek naar de toekomst van de PKN en vooral met het oog op missionair jongerenwerk. Dit project noemen we “De Wolk”, omdat Stefan Paas ook zegt: Verandering van het bestaande vergt vaak een lange omweg van experimenten buiten de bestaande orde. De Wolk is het symbool voor de vrije-experimentele ruimte.

Graag wil ik Haaije Feenstra adviseren voor het inrichten van deze 100 pioniersplekken, nieuwe stijl. Hierbij “mijn” voorstellen voor het missionaire laboratorium:

- StadsKlooster: Het StadsKlooster is het antwoord op kerkverlating of krimp. Zoals bijvoorbeeld blijkt uit “Anders Verder” van Rene de Reuver is het parochiale kerkmodel of de wijkgemeente failliet. Er zijn steeds minder christenen in een wijk om nog te kunnen spreken van presentie. Daardoor worden steeds meer kerk samengevoegd of gaan kerkgangers op zoek naar een mentaliteits-gemeente, meestal ver weg. Deze ontwikkeling is op termijn schadelijk voor de kerk in Nederland. Een veel betere oplossing is het bundelen van krachten in een StadsKlooster: een permanente basis van de kerk in een stad (of kern van een regio).

Het StadsKlooster kent een permanent presentie door a) een kleine leefgemeenschap die functioneert als basis en/of b) een permanent programma-aanbod en ruime openingstijden. Er zijn vele verschillende StadsKlooster mogelijk. Sommige kunnen een actieve uitstraling in een achterstandswijk kunnen hebben, andere een culturele in een stadskern en weer andere een relatie tussen netwerk en klooster, online en offline, etc etc. Het StadKlooster als knooppunt, solide basis in een fluïde kerk.

- De Zevende Regel: De Zevende Regel is een nieuwe monastieke leefregel (new monasticism / zie ook: Shane Claiborne). Leefstijl of discipelschap wordt de grootste vernieuwende kracht voor de kerk van de toekomst. Jonge gelovigen willen in hun hele leven laten zien wat het is om volgeling van Jezus te zijn. Kerk-ganger-zijn is “uit”, christen-zijn is “in”. De Zevende Regel is gebaseerd op de nieuwste missionaire theologische inzichten en put uit de rijkdom van het monastieke verleden. Het kent zeven gebieden of terreinen van christelijke lifestyle. Deze zeven gebieden kunnen het programma zijn voor de kerk van morgen of een basis voor een stadsklooster, digitale kerk of netunity.

De Zevende Regel is uitgewerkt in het boek “Heerlijk Eenvoudig” met de metafoor van zeven reisgenoten. Bij dit boek is een cursus beschikbaar welke prima in staat is om de plaats in te nemen van cursussen “oude stijl”. Ook werken we aan een digitale versie van De Zevende Regel onder de naam “ZevenLevens”. Een huisgroep, leefgemeenschap of groep cursisten kan op basis van De Zevende Regel uitgroeien tot een nieuwe vorm van kerkzijn. Aan de Zevende Regel werken ook allerlei christelijke organisaties mee zoals: Stichting Hulp in de Praktijk, Stichting Present, Time to Turn, de Eemlandhoeve, JOP, YfC en het NGJ (en meer zullen binnenkort volgen…)

- NetUnity: In het verleden zijn er enkele experimenten geweest rondom “het netwerk” als basis voor een nieuwe vorm van kerk-zijn. Men gaat dan niet uit van een wijk of buurt, maar een netwerk is de nieuwe realiteit waarin kerk gestalte krijgt. In Soest zijn we jarenlang bezig geweest met de OASE (ook bekend onder de naam Nomaden, zie hier de oude site), een van de meest innovatieve kerkuitingen in Nederland. In Utrecht is vanuit de PGU een initiatief ontstaan onder de naam Blossom030 en in Amsterdam is er een zijtak van Stroom ontstaan: Stroom-West. Allemaal goede voorbeelden van nieuwe initiatieven in het netwerk.

Toch heeft het netwerk een community nodig: een stabiele basis voor continuïteit, onderwijs, ontmoeting, etc. Vandaar de naam “Netunity” (Deze term is ontstaan binnen Blossom030, dankzij een project vanuit de CHE). Een combinatie tussen een netwerk en een community. Deze zoektocht is nog niet ten einde (een echt laboratorium dus!), maar is daardoor juist een voorbeeld van nieuwe vorm van kerkzijn. Pionierplek nieuwe stijl!

- Digitale kerk: Het internet is een wereld, een netwerk op zich. Daar zou het goed zijn als er een digitale kerk zou zijn. Let op dat het hierbij niet gaat om een 3D digitaal kerkgebouw met virtuele kerkgangers, een forum of een social network op zich. Bij een digitale kerk moeten we denken aan een digitale “layer” over de wereld waarin we leven. Er moet een verbinding zijn tussen online (een spel, een forum of een social network) en offline (een stadklooster, een project, een groep, een ontmoeting).

Goede voorbeelden van een digitale kerk zijn live broadcasting of streaming van een viering, morgengebed of activiteit. Vanuit mijn eigen ervaring kan ik delen dat dit geweldig is, maar wel vraagt om een dragende gemeenschap. Activiteit binnen een social network is prima, maar ook gaat het vaak om de real live ontmoeting. Zelf heb ik veel ervaring met facebook-groepen en events. Een echte netwerk-vorm van kerk-zijn.

Nog beter is het echter om een digitale kerk de vorm te geven van een digitaal verhaal met echte – real live – acteurs. Zo zijn we bezig met JOP, YfC en het NGJ een “Serious game” te ontwerpen voor de digitale social networker op basis van de Zevende Regel onder de naam “ZevenLevens”. Dit is een van de meest innovatie EN inhoudsrijke projecten die ik ken. Een grote kans en uitdaging!

Aandachtpunten:

- Theologie: Het is voor kerkelijke innovatie belangrijk dit te koppelen aan theologische innovatie. In de Angelsaksische wereld wordt er veel gebruik gemaakt van de inzichten uit de moderne theologie (Third Quest for the Historical Jesus en the New Perspective on Paul) maar ook inzichten uit de anabaptistische hoek (Hauerwas en Yoder).

Veel missionaire projecten en kerk teren nog op de klassieke reformatorische of evangelische theologie. Nadeel hiervan is de te smalle opvatting van het evangelie, het te dualistische mens- en wereldbeeld of een prioriteit (eerst zonde vergeven, redding en daarna pas de zorg voor de wereld, de naaste, compassie, etc). Ook populaire theologen uit de Neo-calvinistische hoek zoals Tim Keller zijn bekend in missionair Nederland, maar uiteindelijk niet geschikt voor echte kerkvernieuwing. Lees hier een artikel over neo-calvinisme versus emerging church theologie.

Theologie moet bijbels en missionair zijn, maar tevens holistisch en historisch. Vandaar dat er in de Angelsaksische wereld meer en meer naar Wright & Co. gekeken wordt. Nederland zou dat ook moeten doen. Hiervoor heb ik mijn boek “Baboesjka, geloof binnenste buiten.” geschreven als eerste kennismaking met deze dynamische theologie (Augustus 2012).

- Synergie: Veel experimenten zijn losse flodders. Op zich is dat niet erg: je leert door te experimenteren. Maar het is ook goed om van ervaring te leren en te verbinden. In mijn voorstellen laat ik zien hoe je dynamische, nieuwe theologie kunt verbinden aan de context van post-christelijke en post-moderne wereld en je tevens kunt voorbereiden op de toekomst. Zie hier een artikel van mij over de synergie. En hier een bijbehorende prezi. (leuk om deze tool te gebruiken ipv. powerpoint!)

- Middelen: Elke keer verbaas ik me over de miljoen die worden uitgegeven aan de herinrichting van het gebouw of de de ton die in het orgel gaat zitten. Hoe kunnen we oude gebouwen of fondsen inzetten voor bovenstaande ideeën? Graag kom ik in contact met mensen met middelen. Niet om de middelen zelf, maar om deze om te zetten in nieuwe, creatieve expressies van kerkzijn. Doe het nu! Nu zijn er nog pioniers die iets willen, maar de jonge generatie heeft niet de middelen. Laat en de toekomst van de kerk niet in de steek.

- Toekomst op middellange en lange termijn: Voor de PKN voer ik een Scenario Thinking proces uit waarbij ik kijk naar de onzekerheden in de toekomst: economie, globalisatie, techniek, klimaat, armoede, migratie, sociale samenhang, veiligheid, olie, voedsel, water, gezondheid, spiritualiteit, innovatie, etc, etc. Deze onzekerheden (alsmede de trends en gewenste toekomst) komen samen in een aantal toekomst-scenario’s voor de kerk van morgen. Het gaat hierbij niet om toekomst voorspelling, maar om een een tool om te kunnen praten over verschillende mogelijke toekomsten. “Wat als…” dit-of-dat zou gebeuren? Hoe zouden we er op reageren? Wat kan de kerk betekenen in zo’n situatie? Waar kunnen we ons op voorbereiden en wat kunnen we inbeelden? Scenario denken prikkelt onze verbeelding en zal ons voorbereiden op de toekomst. Daarom is het ook goed om de toekomst van de kerk “crisis-proof” te laten zijn: inspelen op minder of geen middelen. Voorbereiden op een ernstige crisis, etc.

—

Tot zover mijn aanbevelingen aan Haaije Feenstra en zijn 100 pioniersplekken. Ik stel voor dat we een Stadsklooster beginnen in enkele Nederlands steden (ik heb al behoorlijk wat interesse en contacten!): Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Amersfoort, Deventer, Zwolle, Arnhem, Den Haag, Haarlem, Groningen, Leeuwarden, Gouda en Middelburg. Deze 13 pionierplekken kunnen elk gemiddeld drie De Zevende Regel-groepen ondersteunen, dat zijn dan 39 groepen. Plus daarbij 13 netunity’s. Dan zitten we in totaal op 65 pioniersplekken. Stel ik voor om er 35 digitale projecten naast te zetten: 35x ZevenLevens met ondersteuning uit Stadsklooster en Netunity.

Voila… 100 pionierspekken.

 

 

 

 

Tags:100, arjan plaisier, baboesjka, blossom030, crisis, de zevende regel, emerging church, experiment, fresh expressions, haaije veenstra, heerlijk eenvoudig, johan ter beek, JOP, kerk, kerque, klooster, lifestyle, missionair, netunity, nieuwe vormen van kerkzijn, pioniersplekken, PKN, scenario thinking, stadsklooster, stefan paas, stroom west, synode, toekomst, visienota